Een klein internationaal team van astronomen met daarbij Silvia Toonen (UvA) en Gijs Nelemans (RU, KU Leuven en SRON) heeft twee witte dwergsterren ontdekt die om elkaar heen draaien en zullen samensmelten en ontploffen tot een supernova van type Ia. Deze ontbrekende schakel in de sterrenkunde werd al lang voorspeld en is nu eindelijk gevonden (Nature Astronomy, 4 april).
Supernova-explosie van type Ia komen veel voor in het heelal. De voorlopers ervan zijn echter lastig te vinden. Het meest gangbare idee is dat deze explosies ontstaan als twee opgebrande zware witte dwergsterren samensmelten. Deze voorlopers waren echter nog nooit gezien. De publicatie van vandaag brengt daar verandering in.
De betreffende sterren bevinden zich op slechts 150 lichtjaar van ons vandaan. Ze hebben bij elkaar 1,56 keer zoveel massa als de zon. Dat is zwaar genoeg om supernova te worden. Daarbij staan ze dicht genoeg bij elkaar om ooit samen te smelten. Hun onderlinge afstand bedraagt slechts 1/60ste van de afstand aarde-zon.
Als de twee witte dwergen gaan samensmelten zal gas en materiaal van de ene ster op de andere botsen en uiteindelijk ontstaat daarbij een ontploffing. De details zijn nog niet duidelijk, maar als de twee sterren samen zwaarder zijn dan 1,44 keer de massa van de zon, is het vrij zeker dat het systeem zal ontploffen tot een supernova.
Bij hun onderzoek hebben de astronomen gebruik gemaakt van diverse telescopen. Om te beginnen leverde de (recent uitgeschakelde) Gaia-ruimtetelescoop een lijst met kansrijke kandidaten. Vervolgens analyseerden de onderzoekers het licht van deze kandidaten met behulp van twee Nederlands-Britse telescopen op het Spaanse eiland La Palma: de William Herschel Telescoop en de Isaac Newton Telescoop. Ook maakten ze gebruik van de Nordic Optical Telescope (eveneens op La Palma), de Europese Very Large Telescope (Chili) en gegevens van ruimtetelescoop Hubble en van Pan-STARRS op Hawaï.
De twee sterren mogen dan wel heel dicht op elkaar staan: de uiteindelijke supernova zal nog miljarden jaren op zich laten wachten. De astronomen hebben berekend dat de sterren op dit moment in veertien en een kwart uur om elkaar heen draaien. De komende miljarden jaren zullen ze zwaartekrachtgolven gaan uitstoten en daardoor langzaam naar elkaar toe spiralen. Pas over drieëntwintig miljard jaar zullen de sterren elkaar zo dicht genaderd zijn dat de supernova plaatsvindt.
Volledig persbericht